Biblioteka Narodowa w Wiedniu: Sala Reprezentacyjna

Biblioteka Narodowa w Wiedniu ma w swoim sercu Salę Reprezentacyjną (Prunksaal): barokową salę ceremonialną dawnej cesarskiej biblioteki dworskiej, w obrębie Hofburga przy Josefsplatz. To jedno pomieszczenie, mieści około 200 000 historycznych książek i jest powodem, dla którego ludzie bez szczególnego zainteresowania bibliotekami stoją w kolejce do biblioteki.

To także najbardziej samowystarczalne miejsce w pałacu: bez trasy, bez skrzydeł, bez kolejności. Wchodzisz, jesteś w środku, a jedyne pytanie to, jak długo zostaniesz. Strona o biletach podaje ceny i godziny; ta strona jest o tym, w czym stoisz.

Instytucja wokół sali

Austriacka Biblioteka Narodowa to największa biblioteka w Austrii, z ponad 12 milionami obiektów w zbiorach, mieszcząca się w Hofburgu, a część zasobów przeniesiono od 2005 roku do barokowego Palais Mollard-Clary.

Założyli ją Habsburgowie i do 1920 roku nazywała się Kaiserliche Hofbibliothek, czyli Cesarska Biblioteka Dworska; wtedy, gdy monarchii już nie było, nowa republika zmieniła jej nazwę. Kompleks obejmuje dziś cztery muzea obok zbiorów specjalnych i archiwów, a te mniejsze opisujemy na naszej stronie o muzeach biblioteki.

Prunksaal jest jej dawnym sercem. Wszystko inne, czym instytucja zajmuje się dziś, dzieje się wokół sali zbudowanej po to, by na nią patrzeć.

Kto ją zbudował i kiedy

Skrzydło zaczął w 1721 roku Johann Bernhard Fischer von Erlach, a po jego śmierci w 1723 roku ukończył je jego syn, Joseph Emanuel.

Ten podział ma znaczenie i często się go zaciera. Joseph Emanuel to ten Fischer von Erlach, który w latach 1729–1735 zaprojektował Zimową Ujeżdżalnię i rozrysował Michaelertrakt, skrzydło z kopułą i bramą, przez które wchodzi większość odwiedzających. Sala Reprezentacyjna to projekt jego ojca, ukończony przez syna; obaj odpowiadają za większość tego, jak Hofburg wygląda z zewnątrz.

Rzeźby na skrzydle wykonał Lorenzo Mattielli. Zanim zbudowano salę, w tym miejscu przechowywano księgi Minoritenkloster, klasztoru franciszkanów konwentualnych.

Strona wojny i strona pokoju

Sala nie jest jedną niepodzielną przestrzenią. Zgodnie z pierwotnym katalogiem książek podzielono ją na dwie przeciwstawne połowy: stronę wojny i stronę pokoju.

Ten podział przeniesiono na dekorację. Freski ścienne Daniela Grana podążają za tym samym podziałem, więc sala spiera się sama ze sobą na całej długości: XVIII-wieczna biblioteka, która porządkowała wiedzę według tego, czy dotyczyła prowadzenia wojny, czy utrzymania pokoju, a potem namalowała to rozróżnienie na ścianach.

Gdy już o tym wiesz, sala przestaje być jednym przytłaczającym efektem i staje się czytelna. Stań na jednym końcu i ustal, w której połowie jesteś.

Kopuła

Centralny fresk w kopule to swego rodzaju apoteoza cesarza Karola VI, którego wizerunek unoszą Herkules i Apollo. Wokół niego spotykają się alegoryczne postacie w celowo skomplikowanym programie, symbolizującym cnoty Habsburgów i bogactwo ich ziem.

To propaganda, i to bardzo dobra. Sala istnieje po to, by powiedzieć, że rodzina, do której należały te książki, posiadała też zawartą w nich wiedzę.

W tej opowieści jest pęknięcie, dosłownie. Za panowania Marii Teresy kopuła zaczęła pękać, a architekt dworski Nikolaus Pacassi wzmocnił konstrukcję żelaznym pierścieniem. Fresk Grana odnowił potem Franz Anton Maulbertsch, a ślad rozdarcia po uszkodzeniu wciąż jest w nim widoczny.

Posągi i globusy

Wzdłuż sali stoją marmurowe posągi cesarzy, z Karolem VI pośrodku, dzieła rzeźbiarzy Petera i Paula Strudelów.

Cztery duże globusy wykonał Vincenzo Coronelli, wenecki kosmograf, którego globusy należą do najambitniejszych obiektów tego rodzaju, jakie kiedykolwiek powstały. Stoją pośrodku sali i to je większość odwiedzających fotografuje zaraz po sklepieniu.

Jeśli globusy interesują cię bardziej niż te cztery, biblioteka prowadzi jedyne na świecie publiczne muzeum poświęcone wyłącznie im: Muzeum Globusów w Palais Mollard przy Herrengasse, z 380 globusami i instrumentami naukowymi, w tym globusami ziemskimi i niebieskimi sprzed 1850 roku, na wspólnym bilecie z Muzeum Esperanto za 6 EUR.

Piętnaście tysięcy tomów księcia Eugeniusza

Zbiory sali powstawały przez zakupy, a najcenniejszym pojedynczym nabytkiem była biblioteka księcia Eugeniusza Sabaudzkiego: 15 000 tomów, w tym cenne książki z Francji i Włoch. W tym momencie Sala Reprezentacyjna mieściła około 200 000 książek, mniej więcej tyle, ile dziś.

Nabytek księcia Eugeniusza wywołał pierwszą poważną krytykę całego przedsięwzięcia: że biblioteka służy głównie reprezentacji, a nie jako miejsce, gdzie się czegoś szuka. W odpowiedzi lekarz Marii Teresy Gerard van Swieten i jego syn Gottfried uzupełnili zbiory o dzieła naukowe, a Gottfried wprowadził katalog kartkowy, który po raz pierwszy umożliwił ciągłe aktualizowanie inwentarza.

Zarzut, że to sala do oglądania, a nie do czytania, nie jest więc zarzutem współczesnego turysty. Postawiono go w XVIII wieku, a zrobił to nadworny lekarz.

Jak powstał Josefsplatz

Za panowania Marii Teresy skrzydło przedłużono z obu stron, łącząc centralny Prunksaal z jednej strony z Hofburgiem, a z drugiej z kościołem Augustianów.

To przedłużenie stworzyło Josefsplatz: zamknięty barokowy plac, na który otwiera się wejście do sali, najbardziej kompletny plac tego rodzaju w Wiedniu. Skrzydło biblioteki leży między Josefsplatz na północy a Burggarten na południu, dlatego budynek, gdy się go obchodzi, sprawia wrażenie mostu.

Nasza strona o Josefsplatz opisuje resztę placu, w tym kościół Augustianów na jego drugim końcu, do którego wstęp jest bezpłatny i w którego kaplicy loretańskiej przechowywane są serca 54 Habsburgów.

Czy wstęp jest bezpłatny i czy można korzystać z czytelni?

Nie, i nie z tych.

Sala Reprezentacyjna to muzeum biletowane: 12 EUR za osobę dorosłą, 10 EUR bilet ulgowy, 10,50 EUR dla seniorów i posiadaczy Vienna City Card, a wszyscy poniżej 19 lat wchodzą bezpłatnie. Pytania o zniżki i darmowy wstęp pojawiają się w wyszukiwarce nieustannie, a odpowiedź brzmi: ogólnego bezpłatnego wstępu nie ma, choć sala jest wliczona zarówno w Vienna PASS, jak i w Vienna FLEXI Pass, jedna wizyta na pass.

Czytelnie to zupełnie inna sprawa. Publiczne czytelnie biblioteki są przy Heldenplatz, to działająca placówka naukowa i obowiązują w niej własne zasady korzystania. Prunksaal jest muzeum; książek na wystawie nie można czytać. Przyjście na Josefsplatz z pytaniem badawczym da ci piękną salę i żadnego katalogu.

Zwiedzanie

Otwarte od 9:00 do 18:00, a w czwartek do 21:00. Od października do maja w poniedziałki zamknięte; od czerwca do września otwarte codziennie. 24 grudnia muzea Biblioteki Narodowej zamykają się o 15:00; w pozostałe święta obowiązują zwykłe godziny. Nie ma określonych godzin wejścia.

Ceny i godziny pochodzą z własnej strony biblioteki, onb.ac.at, odczytanej 2 października 2026. Jej strona z cennikiem przyznaje posiadaczom Vienna PASS lub FLEXI Pass jednorazowy bezpłatny wstęp, a Vienna PASS dodaje wejście bez kolejki przy kasie.

Zaplanuj od 30 do 60 minut (to wskazówka samego operatora) i przyjdź na 9:00, jeśli chcesz sfotografować salę bez ludzi. Wejście jest dwie minuty od miejsca, gdzie wychodzi się z trasy muzealnej pałacu, co czyni salę naturalnym drugim przystankiem przedpołudnia w Hofburgu. Więcej o tym, jak wpasować ją w dzień, na stronie Hofburg – bilety.