Cesarzowa Sisi: zdjęcia i portrety

Niemal wszystkie zdjęcia cesarzowej Sisi i jej portrety, które krążą w obiegu, pokazują kobietę w wieku dwudziestu kilku lub wczesnych trzydziestu lat. Dożyła sześćdziesięciu. Ta luka nie jest przypadkiem tego, co przetrwało: to ona ją wyreżyserowała.

Zdjęcia, na które pozwoliła

Elżbieta nabrała niechęci do fotografowania i szybko zasłaniała się wachlarzem lub parasolką, by nikt nie zrobił jej portretu. Źródła odnotowują, że z wiekiem ta niechęć się utwierdzała; bardzo często powtarzane twierdzenie wskazuje granicę trzydziestu dwóch lat, ale relacje, które mogliśmy sprawdzić, opisują tę niechęć i to, że pojawiła się późno, nie podając wieku, więc my też go nie podamy.

W praktyce oznacza to zbiór autoryzowanych wizerunków skupionych w latach 50. i 60. XIX wieku, gdy była młodą cesarzową, a fotografia była dworską formalnością, a potem długą ciszę.

Efektem jest jeden z najskuteczniejszych aktów kontroli wizerunku w XIX wieku. W powszechnej wyobraźni Elżbieta zatrzymała się w wieku, który przekroczyła na dwie trzecie swojego życia.

Ostatnie zdjęcie Sisi

To najczęściej wyszukiwana rzecz dotycząca jej wizerunków, a uczciwa odpowiedź brzmi: sprawa jest sporna.

W obiegu jest kilka zdjęć, którym przypisuje się to miano. Ponieważ unikała aparatu, a czasem fotografowano ją bez zgody, istnieją z jej późniejszych lat zdjęcia z ukrycia i z daleka, które trudno datować i uwierzytelnić. Atrybucje powtarza się tak długo, aż wyglądają na przesądzone, a potem się je rewiduje.

Nie wskażemy jednego i nie nazwiemy go ostatnim. Z pewnością można powiedzieć, jak to wygląda: jej późne wizerunki są nieliczne, w większości niepozowane, często robione z daleka, gdy szła, i zwykle pokazują postać w woalce. O to właśnie chodzi: woalka jest powodem, dla którego w ogóle istnieją.

Portrety Winterhaltera

Jeśli zdjęć jest mało, to obrazów nie, a jeden malarz stworzył wizerunek, który zna każdy.

Portrety Elżbiety pędzla Franza Xavera Winterhaltera z połowy lat 60. XIX wieku są źródłem jej standardowego obrazu: suknia do ziemi, ogromne kasztanowe włosy i wpięte w nie diamentowe gwiazdy. To najczęściej reprodukowane wizerunki ze wszystkich Habsburgów i jest to portret dworski, który robi to, co do niego należy: idealizacja malowana po to, by ją oglądano.

Słynna wersja z gwiazdami we włosach to ta, którą sprzedaje każdy sklep z pamiątkami na Kohlmarkt. Namalowano ją, gdy miała niespełna trzydzieści lat.

Maska pośmiertna

Po zamachu w Genewie w 1898 roku zdjęto maskę pośmiertną i jest ona przeciwwagą dla wszystkiego powyżej: jedynym wizerunkiem jej późnej twarzy wykonanym za jej pełną zgodą, bo już nie żyła.

Zdjęcie rany z sekcji zwłok zniszczono. Doktor Golay je wykonał i przekazał szwajcarskiemu prokuratorowi generalnemu, który na polecenie Franciszka Józefa kazał je zniszczyć razem z narzędziami użytymi przy sekcji. Warto to wiedzieć, gdy widzi się, jak starannie kontrolowano obraz jej końca, z obu stron.

Gdzie je zobaczyć

Muzeum Sisi, w jej własnych apartamentach w Hofburgu, to miejsce, gdzie wizerunki i przedmioty zestawiono razem. Otwarto je w 2004 roku, zaprojektował je Rolf Langenfass w oparciu o jej poezję, a jego deklarowanym celem jest zestawienie udokumentowanych faktów z wersją popularną. Dzięki temu przepaść między portretami Winterhaltera a kobietą, która ważyła się trzy razy dziennie, staje się głównym argumentem muzeum, a nie dygresją.

Kunsthistorisches Museum i Albertina posiadają szerzej XIX-wieczne materiały portretowe i fotograficzne, a Elżbieta pojawia się w obu od czasu do czasu na wystawach czasowych, a nie na stałe.

Krypta Kapucynów, pięć minut stąd na Neuer Markt, to jej grób. Nie ma tam żadnego wizerunku, co po godzinie oglądania ich jest swego rodzaju informacją.

Praktyczna uwaga o własnych zdjęciach

W muzeach Hofburga wolno fotografować. FAQ operatora podaje, że w godzinach otwarcia filmowanie i fotografowanie jest co do zasady dozwolone, ale zabronione są statywy, kijki do selfie i podobny sprzęt, a także lampa błyskowa i podobne oświetlenie. Biorąc pod uwagę temat, jest pewna symetria w tym, że muzeum o kobiecie, która nienawidziła być fotografowana, pozwala ci fotografować jej pokoje.