Albertina Wiedeń: co kryje to muzeum

Albertina w Wiedniu mieści jeden z największych i najważniejszych gabinetów grafiki na świecie: około 65 000 rysunków i mniej więcej milion grafik dawnych mistrzów, a do tego nowoczesną grafikę, fotografie i rysunki architektoniczne. Zajmuje pałac Habsburgów na południowym krańcu Hofburga, nad Burggarten, a w 2025 roku odwiedziło ją 1 037 347 osób.

Należy do kompleksu pałacowego i w niczym nie przypomina jego reszty. Tam, gdzie Apartamenty Cesarskie pokazują rodzinę, tutaj widać, co ta rodzina kupowała. Ceny i godziny otwarcia znajdziesz na stronie o biletach; ta strona dotyczy kolekcji i budynku.

Z czego słynie Albertina

Z dzieł na papierze, w skali, jakiej prawie nikt się nie spodziewa. Gabinet grafiki jest sercem instytucji i powodem jej międzynarodowej rangi: milion grafik dawnych mistrzów to nie kolekcja, to archiwum europejskiej grafiki.

Do tego muzeum przechowuje w wieczystym depozycie dwie znaczące kolekcje sztuki impresjonistów i początku XX wieku, częściowo na stałej ekspozycji. To właśnie tę część widzi większość zwiedzających i dlatego ludzie przychodzą, spodziewając się galerii malarstwa, a trafiają do muzeum grafiki z dołączonymi obrazami.

W 2025 roku muzeum zajęło 74. miejsce na liście najczęściej odwiedzanych muzeów sztuki na świecie; frekwencja spadła o 3 procent względem 2024 roku, ale była o 4 procent wyższa niż w 2019 roku, przed pandemią.

Pałac, w którym mieści się muzeum

Albertina stoi na jednym z ostatnich zachowanych odcinków fortyfikacji Wiednia — Bastionie Augustiańskim. Dlatego jest wyniesiona ponad ulicę i dlatego taras od frontu wychodzi na Burggarten i operę tak, jak wychodzi.

W tym miejscu stał pierwotnie Hofbauamt, czyli Dworski Urząd Budowlany, wzniesiony w drugiej połowie XVII wieku. W 1744 roku dyrektor tego urzędu, Emanuel Teles hrabia Silva-Tarouca, przebudował go na własny pałac, znany przez pewien czas jako Palais Taroucca.

Następnie przejął go Albert Kazimierz, książę cieszyński, który zamieszkał tu i sprowadził swoją kolekcję grafiki z Brukseli, gdzie był namiestnikiem Niderlandów Habsburskich. Kazał rozbudować budynek Louisowi Montoyerowi i od tej pory pałac bezpośrednio przylega do Hofburga.

Jego następcy dalej go rozbudowywali. Jego wnuk arcyksiążę Albrecht mieszkał tu aż do śmierci w 1895 roku, gdy budynek nazywano Palais Erzherzog Albrecht. W latach 20. XIX wieku arcyksiążę Karol — przybrany syn Alberta i Marii Krystyny — zlecił Josephowi Kornhäuselowi przebudowę dużej części wnętrz.

Kim byli Albert i Maria Krystyna

Warto to wiedzieć, bo muzeum nosi jego imię, a jej grobowiec jest dwie minuty stąd.

Albert Kazimierz, książę cieszyński, tworzył kolekcję razem z genueńskim hrabią Giacomem Durazzem, ambasadorem Austrii w Wenecji i bratem doży Genui. W 1776 roku Durazzo podarował Albertowi i jego żonie Marii Krystynie, córce Marii Teresy, blisko 1000 dzieł sztuki. Deklarowaną ambicją Durazza było stworzenie kolekcji dla potomnych, która służyłaby wyższym celom niż wszystkie inne — miały ją wyróżniać edukacja i siła moralności.

Maria Krystyna zmarła w 1798 roku, a jej pomnik nagrobny wyrzeźbił Antonio Canova: marmurową piramidę, do której otwartych drzwi wchodzi procesja żałobników. Stoi w kościele Augustianów przy Josefsplatz, w obrębie Hofburga, i można go obejrzeć bezpłatnie.

Oba końce tej historii dzieli więc jakieś osiem minut pieszo, a większość zwiedzających widzi jeden, nie wiedząc o drugim.

Jak stała się publicznym muzeum

Na początku 1919 roku nowy socjalistyczny rząd Austrii skonfiskował budynek i kolekcję arcyksięciu Fryderykowi, bez odszkodowania, i eksmitował go. W 1920 roku grafiki i rysunki połączono z kolekcją dawnej dworskiej biblioteki — instytucji, której reprezentacyjną salą jest Sala Reprezentacyjna przy Josefsplatz. W 1921 roku budynek przemianowano na Albertinę.

Potem przychodzi trudniejszy rozdział. W czasach nazizmu, a zwłaszcza po Anschlussie w 1938 roku, do zbiorów Albertiny trafiły dzieła zrabowane żydowskim kolekcjonerom. Po wojnie muzeum opierało się prośbom rodzin o zwrot dzieł Gustava Klimta, Egona Schielego i innych. W 2015 roku jego dyrektor wezwał do moratorium na roszczenia. Badania prowadzone zarówno przez rodziny, jak i przez muzeum wciąż trwają, by zidentyfikować zrabowane dzieła.

To nie jest przypis i nie zamierzamy traktować tego jak przypisu. To samo pytanie stawia pióropusz w Weltmuseum po drugiej stronie Heldenplatz, a zwiedzający ma prawo wiedzieć, że sprawa jest otwarta.

Problem z Dürerem

Najczęstsze rozczarowanie w tym miejscu, i to całkowicie do uniknięcia.

Najsłynniejsze zbiory Albertiny to dzieła na papierze — przede wszystkim Zając Dürera — a dzieł na papierze nie można wystawiać na stałe, bo niszczy je światło. Większość czasu spędzają w magazynie i są pokazywane okresowo, rotacyjnie i na specjalnych wystawach.

Jeśli konkretny rysunek jest powodem Twojej wizyty, sprawdź program muzeum, zanim kupisz bilet. W jego miejscu często wisi wysokiej jakości faksymile, a muzeum je tak oznacza; ci, którzy nie sprawdzili, czasem fotografują faksymile w przekonaniu, że to oryginał, a czasem przez czterdzieści minut szukają czegoś, co leży w szufladzie.

Dwie minuty na stronie muzeum rozstrzygają sprawę.

Co na pewno zobaczysz

Sale reprezentacyjne pałacu, które są częścią zwiedzania i łączą ten budynek z resztą Hofburga.

Nowoczesne kolekcje w wieczystym depozycie — zbiory impresjonistów i sztuki początku XX wieku — gdzie wiszą słynne malarskie nazwiska.

I program wystaw czasowych, który jest prawdziwym powodem, by tu przyjść, i zmienia się kilka razy w roku. Zwykle trwają jednocześnie dwie lub trzy duże wystawy, a kluczowy fakt jest taki, że jeden bilet obejmuje je wszystkie bez dopłaty. Nasza strona o wystawach wyjaśnia, jak działa program i gdzie go sprawdzić.

Albertina czy Albertina Modern

Dwa muzea, jedna nazwa, około dwóch kilometrów od siebie, a pomyłki są tak częste, że to jedna z najczęściej wyszukiwanych rzeczy o tej instytucji.

Albertina to ten budynek, przy Hofburgu. Albertina Modern otworzyła się 27 maja 2020 roku w Künstlerhaus przy Karlsplatz i pokazuje sztukę nowoczesną i współczesną za 17,90 €. Nie ma biletu na dwa domy; bilet łączony za 29,90 € obejmuje wszystkie trzy siedziby Albertiny, z których trzecia to Klosterneuburg, poza miastem.

Jeśli ktoś poleca „Albertinę” bez dopowiedzenia, ma na myśli tę. Nasza strona z porównaniem wyjaśnia, która komu bardziej odpowiada.

Jak wpasować ją w dzień w Hofburgu

Geograficznie nie mogłaby pasować lepiej: leży w obrębie kompleksu pałacowego, w południowym narożniku nad Burggarten, i dojdziesz do niej z Apartamentów Cesarskich bez przechodzenia przez ulicę.

W praktyce to koniec dnia, a nie jego środek. Albertina jest otwarta codziennie od 10:00 do 18:00, a w środy i piątki do 21:00, i te dwa późne wieczory to najspokojniejsze godziny muzealne w centrum Wiednia. Wystawa, na którą o czternastej stoi kolejka, o dwudziestej jest pusta.

Kolejność, która się sprawdza: trasa pałacowa od 9:00, Skarbiec Cesarski przed obiadem, Burggarten i Palmenhaus po południu, Albertina od osiemnastej. To pełny dzień w obrębie kompleksu, a Hofburg bilety pokazuje, ile kosztuje każdy jego etap.