Sissi trouwjurk en jurken: wat er van de originelen over is

Wie naar de Sissi trouwjurk en haar andere jurken zoekt, stuit eerst op één getal: haar bewaarde kleding meet 47 tot 49,5 centimeter in de taille. Dat is het getal waardoor mensen stilstaan voor de vitrines, en het verklaart het meeste van wat volgt over hoe ze zich kleedde.

Wat ze echt droeg

Niet wat de films suggereren. Elisabeth had een hekel aan dure opsmuk en aan het hofprotocol dat voortdurend omkleden voorschreef, en ze droeg liever eenvoudige, effen kleding met de snit van een amazone (rijkostuum).

Toen de mode die kant op begon te gaan, was ze een van de eersten die de hoepelrok inruilde voor een strakker, slanker silhouet. Ze droeg nooit onderrokken of ander ondergoed, omdat dat volume gaf. En ze werd vaak letterlijk in haar kleren genaaid, om tailleband, plooien en kreukels te vermijden en de wespentaille te benadrukken die haar handelsmerk werd.

De korsetten eronder waren niet standaard. Gewone korsetten uit die tijd sloten aan de voorkant met haakjes en oogjes; de hare werden in Parijs van leer gemaakt, stijver en met een dichte voorkant, omdat stof de spanning niet hield. Haar inrijgen duurde soms bijna een uur.

De trouwjurk

Ze trouwde op 24 april 1854 met Frans Jozef in de Augustinerkirche: de kerk binnen het Hofburgcomplex, aan de Josefsplatz, twee minuten lopen van het museum. Ze was zestien.

De jurk van die dag hoort bij de kledingstukken waar het Sisi Museum op ingaat. Zoals de meeste van haar kleding is hij niet intact bewaard gebleven. Dat is het terugkerende probleem met dit materiaal en de reden dat het museum werkt zoals het werkt.

De diamanten sterren

Het meest herkenbare voorwerp dat met haar verbonden is, en wat elke souvenirwinkel aan de Kohlmarkt in een of andere vorm verkoopt.

Het zijn diamanten sterren, in haar haar gestoken, en ze staan op de portretten die Franz Xaver Winterhalter halverwege de jaren 1860 schilderde: de schilderijen die haar publieke beeld vastlegden. Omdat die portretten hét beeld zijn, zijn de sterren een soort logo geworden: ze staan op het eigen materiaal van het museum, op de verpakking van Weense chocolade en op de toeristenspullen van een hele stad.

De originelen zijn verspreid geraakt. Elisabeth bepaalde in haar testament dat een groot deel van haar sieraden verkocht moest worden; de opbrengst, toen geschat op meer dan £600.000, ging naar religieuze en liefdadige instellingen.

Waarom er zo weinig originelen over zijn

Drie redenen versterken elkaar.

Textiel is kwetsbaar, en vooral negentiende-eeuwse kleurstoffen en zijde gaan niet lang mee. Haar garderobe werd verspreid in plaats van bewaard: niemand was in 1898 een museum aan het samenstellen. En haar kleren werden zwaar gebruikt: dichtgenaaid, losgetornd, vermaakt, kapotgeregen.

Wat het Sisi Museum laat zien is dus een mengeling. Enkele originele kledingstukken en accessoires, en een aantal zorgvuldige reconstructies, en het museum geeft aan wat wat is. Een reconstructie is geen teleurstelling als je begrijpt waar je naar kijkt: de maten komen van de bewaarde originelen, dus de reconstructie vertelt je het ware verhaal, namelijk hoe klein ze was, ook al is de stof nieuw.

De jurk die ze in Genève droeg

Op 10 september 1898 wandelde ze langs het meer in Genève toen Luigi Lucheni een geslepen naaldvijl in haar borst stak. Gravin Sztáray maakte haar jurk open en sneed de veters van het korset door zodat ze kon ademen.

Het korset hoort eerder bij het medische verhaal dan bij het modeverhaal. Bij de autopsie bleek dat de strakke rijgsluiting het bloeden in het hartzakje had vertraagd tot een paar druppels tegelijk. Daardoor kon ze nog zo’n 90 meter lopen en aan boord van de stoomboot gaan nadat ze in het hart was gestoken. Wat haar veertig jaar had ingesnoerd, hield haar nog een half uur in leven.

Waar je ze ziet

In het Sisi Museum, in haar eigen vertrekken in de Hofburg, met het gewone dagticket van het paleis voor € 20 per volwassene. De kleding staat naast de gymnastiektoestellen uit haar oefenkamer, die in de Keizerlijke Appartementen op dezelfde route staan; die twee na elkaar zien is precies wat het museum wil laten zien.